Mensen willen het openbaar vervoer gebruiken, pest ze dan niet weg

Op 1 juli herschikt De Lijn haar aanbod en voert de NMBS regels in die je alleen bijzonder onsympathiek kunt noemen, schreef onze voorzitter Peter Meukens op 29 juni 2026 in De Standaard. Zo komt er geen modal shift.

1 juli wordt voor openbaarvervoergebruikers geen feestdag. De Lijn past dan haar aanbod aan omdat ze van Vlaams mobiliteitsminister Annick De Ridder (N-VA) 44 miljoen euro moet besparen op de exploitatie. Reizigers zullen het geweten hebben: veertig buslijnen worden afgeschaft, bij ongeveer een derde van alle lijnen zijn er grotere en kleinere aanpassingen.

Dat hoeft niet per se erg te zijn, als het openbaar vervoer daardoor aan kwaliteit zou winnen. Maar niets is minder waar. In 2019 wilde de Vlaamse regering van Jan Jambon (N-VA) in haar regeerverklaring een ambitieuze modal shift nastreven door in te zetten “op een verdere afvlakking van de groei van het gemotoriseerde verkeer en (…) door verder te bouwen aan een kostenefficiënt en vraaggestuurd openbaarvervoernetwerk.” Bij de start van de huidige Vlaamse regering onder leiding van Matthias Diependaele (N-VA) klonk het nog ambitieuzer: “We voorzien deze legislatuur forse investeringen in trams en bussen en voorzien een groeipad tegen het einde van de legislatuur van de exploitatiemiddelen van De Lijn.”

Na meer dan 15 jaar besparingen moet De Lijn nog altijd wachten op dat groeipad. Hoe kan ze in zulke omstandigheden een efficiënte dienstverlening uitbouwen, die meteen een modal shift realiseert? In 2019 telde Vlaanderen 750 kilometeruren file per werkdag, vandaag zijn dat er 900. Een succes kun je het Vlaams mobiliteitsbeleid dus niet noemen.

We kunnen het tij keren, als het openbaar vervoer meer reizigers aantrekt en vervoert. Maar dat is onmogelijk als er verder wordt beknibbeld op het aanbod: een bus, tram of trein die niet rijdt, kun je met de beste wil van de wereld niet nemen. Wie dan geen alternatief heeft, belandt in vervoersarmoede.

Chinese muur

Dat zullen vanaf 1 juli weer wat meer Vlamingen ondervinden. De politiek heeft de sleutel voor een ommekeer in handen. Door de beleidsversnippering in ons land, waarbij tussen de federale NMBS en het gewestelijke vervoersbedrijf De Lijn een Chinese muur staat, blijft veel reizigerspotentieel onbenut. We plannen ons openbaar vervoer te weinig als één geheel. Natuurlijk hebben treinen, trams en bussen een eigen rol, maar als je die verstandig combineert, ontstaat een flexibel, veelzijdig en attractief vervoerssysteem. Het is een raadsel waarom sommige overheden en vervoersbedrijven zo halsstarrig een gezamenlijk tarief voor alle openbaar vervoer blijven afwijzen. Of waarom ze geen moeite doen om aansluitingen tussen treinen en bussen te faciliteren en te garanderen. Stel je voor dat je met één ticket van Rijkevorsel naar De Singel in Antwerpen zou kunnen reizen én dat je op een vlotte en betrouwbare overstap van bus naar trein en van trein naar tram zou kunnen rekenen. Waarom zou je dan nog de auto nemen?

Vervoersbedrijven mogen meer moeite doen om klanten te werven. In oktober 2025 voerde de NMBS een nieuw en ingewikkeld tariefsysteem in. Sindsdien mag je als reiziger je reis niet meer onderbreken. Wie van Oostende naar Antwerpen reist en in Gent ook nog iets te regelen heeft, moet nu twee tickets kopen en betaalt 13 procent meer. Een trouwe NMBS-klant met Train+ is nog slechter af: zonder in Gent uit te stappen kost zijn rit 14 euro. Als hij zijn reis onderbreekt, moet hij voor de twee tickets samen 24,40 euro betalen, maar liefst 73 procent meer. Nochtans, met of zonder reisonderbreking legt hij evenveel kilometers met de trein af. Met Antwerpen-Berchem als bestemming op zijn ticket mag hij niet tot Antwerpen-Centraal rijden. In Antwerpen-Zuid afstappen mag al evenmin, hoewel het tarief naar de drie stations in de zone Antwerpen hetzelfde is. In haar strijd tegen het zwartrijden wil de NMBS nu zelfs al mensen voor het instappen beboeten als ze zonder geldig vervoerbewijs op het perron staan. Maar hoe kun je zwartrijden als je nog niet eens aan het rijden bent?

Oogcontact

Vanaf 1 juli zullen treinbegeleiders op de trein geen tickets meer verkopen, volgens de NMBS alweer om fraude en agressie te vermijden. Wie geen smartphone heeft of niet met een ticketautomaat overweg kan, krijgt het moeilijk, want bemande loketten zijn er nog nauwelijks. Het is voor (toevallige) reizigers niet eenvoudig om al die regeltjes te kennen.

De meeste reizigers betalen hun verplaatsing met trein en bus eerlijk en dus is het niet meer dan fair dat zwartrijden en fraude beteugeld worden. Maar dat hoort proportioneel te zijn. Over vier jaar gemeten ben ik tijdens iets meer dan de helft van mijn ongeveer 1.800 treinritten gecontroleerd. Dat is veel te weinig. Als je op een tram of bus stapt, is menselijk (oog)contact tussen chauffeur en reiziger zo goed als afwezig of zelfs onmogelijk. Zouden we daar niet beter opnieuw werk van maken in plaats van trams en bussen tijdens een controle met veel machtsvertoon minutenlang te immobiliseren, zodat reizigers hun aansluiting missen? Het is niet omdat een minderheid fraudeert, dat elke eerlijke en goed menende reiziger wantrouwig als een potentiële fraudeur bejegend moet worden.